NÚI THƯỢNG

Núi Thượng tên chữ là Yến Sơn (núi én) soi bóng xuống dòng sông Lèn xanh thắm. Núi Thượng bé nhỏ cao chỉ hơn 100m so với mực nước biển, núi nằm giáp ranh giữa xã Hà Phong và Hà Lâm (Hà Trung, Thanh Hóa). Yến Sơn có hình dáng giống như một con chim én đang ưỡn ngực bay từ phía tây sang phía đông vượt dòng sông Lèn uốn lượn. Dưới chân núi én có một xóm nhỏ dân cư trù phú gọi là xóm núi nối liền với con đường liên xã từ thị trấn Hà Trung dẫn đến các xã phía đông đi về Nga Sơn phố biển. Yến Sơn là ngọn núi độc lập xung quanh 3 phía bắc, tây, đông là những cánh đồng lúa thẳng cánh cò bay, phía nam giáp với dòng sông Lèn. Từ núi Thượng theo đường chim bay đến cầu Đò Lèn chỉ khoảng 1 cây số. Thời kỳ chống chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ xâm lược, đỉnh núi Thượng được bộ đội pháo phòng không và dân quân các xã Hà Phong, Hà Lâm lập đài quan sát báo động máy bay Mỹ đến đánh phá. Trên đỉnh núi Thượng rất nhiều đá, những hòn đá tảng với nhiều hình thù khác nhau nằm san sát tạo thành những hang hốc tương đối vững chắc giống như những hầm trú ẩn thiên nhiên ban tặng có thể tránh bom Mỹ từ máy bay dội xuống phá cầu Lèn. Từ trong kẽ đá ở đỉnh núi mọc lên một cây đa cành lá xanh tốt, bộ đội và dân quân treo một quả bom tấn của Mỹ đã bị tháo hết ngòi và thuốc nổ trên cây làm kẻng báo động. Quả bom Mỹ rỗng ruột mỗi khi đánh lên tiếng kêu rất to vang xa chát chúa báo hiệu máy bay Mỹ đang đến, mang theo sự nguy hiểm và chết chóc từ bom đạn Mỹ. Mỗi khi có tiếng kẻng báo động từ đỉnh núi Thượng vang lên là hiệu lệnh để các trận địa pháo phòng không của bộ đội và những tay súng dân quân lao vào vị trí chiến đấu sẵn sàng bắn trả máy bay địch đến đánh phá ga, cầu Đò Lèn và làng xóm quê hương. Tiếng kẻng báo động trên núi để nông dân đang lao động trên đồng, học sinh trên các lớp học nhanh chóng chạy xuống các hầm trú ẩn tránh bom thù. Đài quan sát ở núi Thượng thực sự là tai mắt giúp bộ đội và nhân dân quanh vùng phát hiện máy bay Mỹ từ xa để giảm bớt thương vong và hệ xuất chiến đấu cao hơn. Đúng là thế núi, thế sông (núi Thượng, sông lèn), huyền tích đó còn mãi đến ngày nay, nhân dân quanh vùng vẫn luôn ghi nhận.

Phía Tây của núi Thượng kéo dài đến cầu Đò Lèn là làng Tương Lạc (Hà phong, Hà Trung), một làng quê thuần nông hiền hòa no ấm, nhưng trong chiến tranh chống Mỹ đã bị máy bay giặc tàn phá tan hoang, xóm làng chi chít hố bom, không còn sót lại một ngôi nhà nào dù là mái dạ. Những Năm 67, 68 đã có hàng trăm dân làng vô tội bị bom Mỹ giết chết, có những ngày bom Mỹ ném trúng làng làm hơn 30 người bị chết, tang tóc phủ khắp thôn quê, có những gia đình tám người trong 1 trận bom Mỹ đã giết chết 7 người chỉ, còn sót một bé gái, để lại bao nỗi sót thương và lòng căm thù giặc cho tất cả dân làng. Thế mà, vì Tổ quốc thanh niên trai gái của làng vẫn nô nức lên đường tòng quân giết giặc, trên những cánh đồng lúa vẫn lên xanh tốt, dân làng vẫn thực hiện tốt nghĩa vụ với đất nước “Thóc không thiếu một cân, quân không thiếu một người” để cùng đất nước đi bến ngày toàn tháng 30-4. Ngày nay, làng Tương Lạc đã đổi mới, phát triển mạnh mẽ khang trang, kinh tế khá giả, bộ mặt thôn làng khác xưa nhiều lắm, không còn dấu vết của sự tàn phá trong chiến tranh, nhiều nhà mái bằng, nhà cao tầng mọc lên no ấm, một góc thôn làng đã hòa nhập và phát triển thành thị trấn với mức sống của nhân dân ngày càng nâng cao, sánh vai cùng với các làng quê trù phú khác.

Phía đông của núi Thượng là làng Bình Lâm (Hà Lâm, Hà Trung), một làng cổ với những nét văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc. Trước kia làng Bình Lâm có những gánh hát tuồng tự lập thường xuyên biểu diễn phục vụ nhân dân, mỗi gánh hát tuồng có đặc thù riêng khác nhau, tài năng biểu diễn khác nhau thường xuyên ganh đua với nhau trong biểu diễn các tích tuồng cổ, được nhân dân hâm mộ và say mê thưởng thức. Làng Bình lâm có nhiều đền chùa, miếu mạo, trong đó có đền thờ đức Lê Phụng Hiểu (đúng hơn là đền thờ bước chân của Lê Phụng Hiểu) - một danh tướng kiệt xuất và trung thành với vua Lý Thái Tổ, người đã có công giúp vua Nhà Lý giữ vững được vương triều trong loạn “tam vương”. Làng Bình Lâm là nơi cung cấp cho đất nước nhiều nhân tài vật lực, trong các giai đoạn phát triển của đất nước đều có con em của làng tham gia hoạt động trên các lĩnh vực, đã đóng góp công sức, tài năng, trí tuệ cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, trong số đó có những tên tuổi nổi tiếng như: nhà văn Nguyễn Thế Phương, Trung tướng Nguyễn Năng... Người đi xa về Bình Lâm qua núi Thượng vẫn ngắm nhìn ngọn núi thấy rõ vẻ đẹp hình chim én với những tảng đá to chồng lớp lên nhau quay về hướng làng Bình Lâm. Truyền thuyết dân gian cho rằng vì trên núi Thượng đá đều quay đầu về phía làng Bình Lâm nên làng ấy sinh ra nhiều nhân tài cho quê hương đất nước. Chẳng biết có đúng thế không, nhưng thực tế con em làng Bình Lâm đều học giỏi, lao động tốt khi đi ra khỏi làng hầu hết phát triển, tiến bộ và thành đạt trên các lĩnh vực công tác, mang vinh quang về cho làng quê.

Núi Thượng không cao to nhưng đẹp và gần gủi với dân làng. Núi là biểu tượng kiên trung, vượt qua khó khăn ác liệt để vươn lên. Dù giặc dã đánh phá, bão gió mưa sa nhưng núi vẫn là chỗ dựa vững chắc, là nơi che chắn cho dân làng. Núi Thượng đứng uy nghi, núi chứng kiến bao thời gian và những thăng trầm của làng quê qua các thời kỳ phát triển. Núi xẻ chia những khổ đau, mất mát, những tổn thất của chiến tranh, núi ghi nhận những thành quả phát triển của quê hương sau thời kỳ đổi mới. Núi tạo đà, cất bước cho người đi xa, núi là nơi nghỉ ngơi ngàn đời cho người trở về dù thất bại hay thành công. Núi ôm trọn những người con của làng quê vào lòng đất của mình. Nui là điểm nhấn là dấu mốc nâng bước người đi xa và người trở về. Núi bao dung thân thiết, núi hiền hòa hát những bài ca muôn thủa sâu lắng tình đời, du những người con đất mẹ. Hãy sống và làm việc sao cho xứng đáng với quê hương, đất nước, xứng đáng với niềm tự hào về núi Thượng oai nghiêm và kiêu hãnh.