ĐƯỜNG LÀNG

Từ đường quốc lộ 1A dọc theo triền đê sông Lèn khoảng một km là đến làng tôi. Làng hình chữ nhất, chạy dài theo dòng sông, phía trước làng là bãi bờ phù sa quanh năm rau trái xanh tốt. Đường làng tôi cũng chạy dọc theo dòng sông, hai bên đường là hàng rào dứa dại, nhục nhoàn, cây nhãn, cây duối tươi xanh. Đường làng đất cát pha mát lịm, tuổi trẻ chăn trâu chúng tôi quần đùi chân đất chạy nhảy trên đường suốt ngày mà chẳng hề sây sứt tí nào. Loại đất phù sa mịm màng của đường làng thật là tuyệt, mùa mưa nước không động thành vũng mà chảy tuột đi càng làm cho mặt đường phẳng phiu hơn; mùa nắng đường khô ráo nhưng không có bụi nhiều như các con đường quê khác. Khổ nhất là mùa lũ đường làng bị ngập hoàn toàn, dân làng tôi lội bì bõm đi chợ, đi làm, nước lên to đường làng không lội được đành phải dùng thuyền nan để tham gia giao thông. Đến khi nước lũ rút đi mặt đường chỉ toàn là đất phù sa nhão nhoét, bùn lầy lội khủng khiếp, dân làng tôi lại phải hò nhau mang thùng gàu chậu, xẻng cuốc ra nạo vét bùn phù xa chờ nắng lên khô đường để giao lưu trong thôn xóm dễ dàng hơn. Làng tôi ở ngoại đê, hầu như năm nào cũng chịu cảnh lũ lụt, đường làng lầy lội khó đi một thời gian dài thế mà dân làng tôi vẫn yêu quê hương, luôn tìm mọi cách khắc phục, chung sống với lũ lụt và bám trụ với thôn quê. Sau mỗi cơn lũ đi qua, dân làng lại gánh đất đắp đường, tôn cao thêm đường làng, ngõ xóm để giảm bớt những phiền hà từ các cơn lũ mang đến. Tuổi thơ tôi gắn bó với đường làng, hàng ngày tôi đi học, đi làm, chăn trâu, cắt cỏ trên con đường mến yêu của làng mình, bước chân của tôi để lại dấu ấn của một thời gian khổ, khó khăn in trên đường làng cát mịn. Tôi vẫn còn nhớ rõ vị trí từng bụi dứa dại, gốc nhãn, cây ngâu, cây duối mọc bên đường. Mỗi vị trí trên đường làng là những kỷ niệm không thể nào quên của tuổi thơ còn động mãi trong tôi. Cây ngâu trước ngõ nhà ông Nghiên vào mùa hè nở hoa toả mùi hương thơm hắc, nhưng mỗi buổi tối tụi trẻ chúng tôi đi chơi về thường phải tụm năm tụm ba vượt qua, nếu một mình phải chạy thật nhanh vì sợ gốc ngâu có ma bắt nạt trẻ con. Cây nhãn từ đường làng xuống bến Đình xanh tốt, tán lá trãi rộng là nơi ngồi nghỉ mát tuyệt vời mỗi khi dân làng đi làm về trước khi xuống bến rửa chân tay mặt mũi. Vạt dứa dại rìa đường là nơi giữ mãi những kỷ niệm tuổi học trò của chúng tôi, những lá dứa vươn dài sắc nhọn như những lưỡi gươm khua vào trong gió. Cạnh lá dứa có rất nhiều gai nhưng học trò chúng tôi vẫn lấy dao cắt sát gốc, rồi dọc đôi cánh lá làm chong chóng hứng gió quay tròn. Những lúc cao hứng cuộn tròn lá dứa làm chiếc kèn loa thổi ti toe, ầm ĩ cả góc làng; cũng có lúc dọc lá dứa mang ra bờ sông cắt nhọn phóng đi như những mũi tên cắm phập xuống dòng nước xiết. Nhớ nhất là quãng đường làng nơi tôi thường ngồi đợt mẹ đi chọ Bình Lâm về. Từ xa tôi đã thấy dáng mẹ tất tưởi với đôi quang gánh nặng chĩu nào khoai, sắn, ngô, rau và vài ba cây mía tím làm quà cho chị em tôi. Phấn khởi tột cùng, tôi chạy đến đón mẹ rồi hối hả đỡ những cây mía từ vai mẹ xuống, lon ton vác chạy theo dáng vẻ nhọc nhằn của mẹ. Rồi những đêm sáng trăng tôi cùng lũ trẻ trong làng trốn mẹ ra đường đến sân kho bày trò chơi trận giả, rình rập trêu ghẹo những đôi anh chị thanh niên đứng chuyện trò với nhau dưới gốc cây nhãn hoặc khuất sau những bụi dứa dại mọc ven đường, để đêm về chìm trong giấc ngủ vội vàng vẫn còn nghe tiếng phàn nàn, trách móc của người lớn tuổi.

          Tuổi thơ cứ thế trôi đi, tôi lớn lên trở thành anh "Bộ đội Cụ Hồ, trải qua những năm tháng chiến đấu dọc dài biên giới ngăn bước quân thù phía Bắc. Tôi đi học và trở thành sĩ quan phục vụ quân đội lâu dài, những kỷ niệm một thời tuổi trẻ về con đường làng năm xưa chỉ còn là ký ức. Mỗi năm mấy bận thăm quê, tôi lại được bước chân trên con đường làng bằng bê tông phẳng lỳ chạy dọc, nhưng bàn chân tôi cứ líu ríu như nuối tiếc con đường làng đất cát pha mát lịm năm xưa. Dẫu bây giờ đường làng tôi không còn những hàng cây dứa dại, cây nhãn, cây ngâu nữa, làng quê phát triển hai bên đường toàn là những bức tường bao ngăn cách mỗi hộ gia đình. Nhưng hình ảnh về con đường đất cát mịn vẫn còn mãi trong ký ức tuổi thơ tôi và của những người ra đi từ những thôn làng quê nhỏ bé thân thương của mình. Ở đó đường làng dẫn ta về với mẹ, dẫn ta về với kỷ niệm tuổi thơ đầy vất vả gian lao, về với những khoảnh khắc bồng bột, thăng hoa, tạo đà cho ta cất cánh bay cao, bay xa. Chính từ con đường làng đã dẫn bước chân người đi xa đúng hướng, biết đến nơi cần đến và biết kiêu hãnh trở về khi đất nước bình yên không còn giặc giã.